EMDR - Eye Movement Desensitisation and Reprocessing

Á allra síðustu árum hefur öflug sálfræðileg meðferðartækni rutt sér til rúms sem nýtist við meðferð djúpstæðs tilfinningavanda af margvíslegum toga, þá einkum eftiráfalls- og álagsröskunar (Post Traumatic Stress Disorder). Hér er átt við alvarlegan tilfinningavanda sem myndast getur af margvíslegum orsökum, svo sem tilfinningalegu og líkamlegu ofbeldi; kynferðislegri misnotkun; nauðgun; heimilisofbeldi; alvarlegum áföllum og slysum; náttúruhamförum (snjóflóðum, jarðskjálftum, o.s.frv.) og fl.

Umrædd aðferð, EMDR, sem stendur fyrir ,Eye Movement Desensitisation and Reprocessing‘ var uppgötvuð 1987 af bandaríska sálfræðingnum Dr. Francine Shapiro.

Áfallið er ,frosið' inni í miðtaugakerfinu

Ef við verðum til dæmis fyrir hrottalegri líkamsárás og getum ekki varið okkur þá verðum við, mjög líklega, fyrir alvarlegu tilfinningalegu áfalli. Lífsreynslan situr 'föst' í tilfinninga- og minniskerfi heilans og heldur áfram að skapa lamandi vanlíðan og kvíða hverju sinni sem eitthvað verður til þess að ýfa upp sárin. Oft þarf ekki mikið til, heldur aðeins eitthvað sem minnir á kringumstæður þegar líkamsárásin átti sér stað. Í hvert sinn sem tilfinningavandinn blossar upp er sem viðkomandi endurupplifi áfallið. Slíkt er ægivald þeirra erfiðu tilfinningaviðbragða sem hafa „frosið" inni í miðtaugakerfinu. Engu skiptir þá hversu stutt eða langt er liðið frá áfallinu. Tilfinningavandinn hefur hreiðrað um sig og virðist ekki vera vinnandi vegur að losna undan afleiðingum erfiðs áfalls. Sú pattstaða getur jafnvel varað ævilangt.

Hvernig virkar EMDR og hvernig fer meðferðin fram?

Eftir að viðfangsefni meðferðar liggur fyrir, til dæmis áfallavandi vegna líkamsárásar, er framkvæmd nákvæm úttekt á hvaða hátt áfallið hefur markað viðkomandi. Sjónum er beint að erfiðum tilfinningum og líkamsviðbrögðum, sjónrænum minningum auk neikvæðra hugsana. Meðferðaraðilinn skráir niður og metur styrkleika þeirra áfallaviðbragða sem meðhöndla þarf til að ‚afmá' áfallavandann.

 

emdr mjmsjSkjólstæðingurinn kallar síðan fram þau áfallaviðbrögð (tilfinningar, líkamsviðbrögð, sjónrænar minningar og neikvæðar hugsanir) sem vekja mesta vanlíðan. Samtímis þessu leiðir meðferðaraðilinn augnhreyfingar, í samræmi við leiðsagnarreglur EMDR meðferðar. Meðferðaraðilinn situr til hliðar við skjólstæðinginn og færir hendina fram og til baka (sjá mynd) en skjólstæðingurinn fylgir eftir með augunum jafnframt sem hann leyfir margvíslegum áfallatengdum tilfinningum, hugsunum og minningum að koma fram í vitundina. Smám saman dvína áhrif áfallsins og víkja fyrir jákvæðum tilfinningum, líkamsviðbrögðum og hugsunum. Að meðferð lokinni er áfallaröskunin úr sögunni.

varðandi skilvirkni EMDR

Ekki liggur alveg ljóst fyrir hvers vegna EMDR er eins skilvirk og raun ber vitni sökum þess að vísindamenn hafa ekki nægan skilning á með hvaða hætti miðtaugakerfið ferlar sterkar tilfinningar og minningar. En margir taugasálfræðingar álíta að EMDR meðferð opni fyrir aðgang að sárum tilfinningum og minningum jafnframt því að stuðla að hraðri hugrænni og tilfinningalegri úrvinnslu sem greiðir fyrir og leiðir til skjótvirks bata. Skjólstæðingar tala um að augnhreyfingarnar hafi áhrif til djúprar slökunar sem jafnframt stuðli að hugflæði, þannig að margvíslegar áfallatengdar minningar koma upp á yfirborðið, hver á fætur annarri.

Áhrifamáttur EMDR hefur verið rannsakaður mjög ýtarlega og hafa rannsóknarniðurstöður með afgerandi hætti sýnt fram á skilvirkni EMDR meðferðar. Bandaríska geðlæknasambandið (American Psychiatric Association) hefur til að mynda sett EMDR meðferð í efsta flokk þegar litið er til skilvirkni við meðferð áfallaröskunar. Rannsóknir hafa einnig sýnt fram árangur EMDR við meðhöndlun á vanda af öðru tagi. Þar má nefna kvíðaröskun, fælni, prófkvíða, sorgarvanda, átröskun og sjálfsmyndarvanda.

Ítarleg umfjöllun um EMDR og um vísindalegar rannsóknir á EMDR er að finna á: emdr.com  og  Wikipedia.org

Greinin birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 26. júlí 2009