Greinar – vinnusálfræði

Bregðast skal við þegar samskipti á vinnustað valda streitu og vanlíðan.

vinnuvernd 300pxHvaða orsakaþáttur telur þú að vegi þyngst í ákvörðun starfsmanna að láta af störfum? Ef svarið er streituálag þá hefur þú hitt naglann á höfðuð. Rannsóknir hafa sýnt fram á að álag og streita er einn helsti hvati þess að starfsmenn velja að segja starfi sínu lausu. Samhliða þessu eru marktæk tengsl á milli streituálags, vinnuslysa og mistaka í starfi.

Samskipti á vinnustað geta verið ómæld uppspretta vellíðunar og ánægju eða, á hinn bóginn, botnlaust dý fyrir heilsuspillandi streituálag. Því miður er það nú svo að á sumum vinnustöðum finnast einstaklingar, stjórnendur sem og almennir starfsmenn, sem með viðmóti sínu og framkomu orsaka og viðhalda streituvanda, kvíða og vanlíðan hjá öðrum.

Í mörgum tilfellum eiga þolendur erfitt með að bregðast við, að bera hönd fyrir höfuð sér. Einkum þegar gerandinn er „sterkur“ persónuleiki sem veigrar sér ekki við að sýna yfirgang og láta eins og hann sé yfir aðra hafinn. Einnig geta gerendur verið yfirmenn sem í krafti yfirburðarstöðu sinnar vinna gegn góðri líðan undirmanna sinna.

Dæmi um heilsuspillandi hegðun og viðmót

Eftirfarandi er dæmigert fyrir neikvæða hegðun og viðmót sem stuðlar að kulnun í starfi og því að þolandinn verða tilfinningalega úrvinda. Með tíð og tíma fer streituálagið að valda andlegu og líkamlegu heilsutjóni, sé ekki tekið á málum. Óbilgirni gerandans birtist í þrálátum neikvæðum athugasemdum; talað er niður til þolandans í frekjutóni, til dæmis: „ ... þér er ekki borgað fyrir að sitja í kaffi“. Gerðar eru óraunhæfar kröfur um frammistöðu og árangur. Andúð og særandi athugasemdir skapa megna vansæld, kvíða og ótta. Áreitið hefur jafnframt verulega hamlandi áhrif á frammistöðu og afköst sem skilar sér í mun verri árangri skipulagsheildarinnar.

Mikla vanlíðan má einnig rekja til skorts á handleiðslu og stuðningi. Dæmi eru um að starfsmenn sem eiga að kenna nýjum starfsmönnum vilji ekki miðla af þekkingu sinni. Farið er á hundavaði yfir viðfangsefnið svo starfsmaðurinn verður engu nær. Þegar óskað er nákvæmari útlistunar er svarið í þá átt að viðkomandi hafi ekki tíma til að tvítaka hlutina. Í sumum tilfellum notar gerandinn tækifærið til að baktala og gera lítið úr verkþekkingu nýliðans og klifar á hvers kyns yfirsjónum, þó smávægilegar séu.

Það neikvæða viðmót og hegðun sem hér er tíundað er skaðlegt fyrir andlega og líkamlega líðan og fyrir starfsandann. Hér er um að ræða dæmi um félagslega- og andlega áhættuþætti. Mikilvægt er að haft sé hugfast að neikvæð hegðun og viðmót brýtur í bága við vinnuverndarlögin, því atvinnurekendum og starfsmönnum er sett sú ábyrgð á herðar að þeir leggi sig fram um að fyrirbyggja og uppræta ótilhlýðilega hegðun og viðmót og allt það í vinnuumhverfinu sem unnið getur gegn andlegri og líkamlegri heilsu og öryggi. Ef starfsmenn telja á sér brotið er mikilvægt að þeir, án tafar, opni sig um málefnið svo að leita megi úrlausnar.

Í þágu vinnuverndar

Markmið vinnuverndarlaga er að tryggja góða líkamlega og andlega líðan starfsmanna. Á grunni áhættumats ber að fyrirbyggja hvað eina sem stuðlað getur að heilsutjóni, hvort sem tengist sálfélagslegum orsakaþáttum eða þeim margvíslegu áhættuþáttum sem tengjast vélum, mengun, hávaða, lýsingu, efnum, og svo framvegis. Á vinnustöðum skal framkvæma kerfisbundið áhættumat þar sem áhættuþættir í vinnuumhverfinu eru teknir út. Afraksturinn birtist í markvissu forvarnarstarfi og vinnuverndaráætlun sem reglulega ber að endurskoða og betrumbæta. Einnig ber að fræða starfsmenn og veita ráðgjöf.

En hvað er til ráða fyrir þá sem finna að sér þrengt með hliðstæðum hætti og hér er útlistað? Á vefsíðu Vinnueftirlitsins kemur meðal annars fram að ef starfsmaður verður fyrir áreiti og ótilhlýðilegri háttsemi á vinnustað þá skuli hann leita til trúnaðaraðila, til dæmis öryggistrúnaðarmanns eða starfsmannastjóra. Í þeim tilfellum þegar yfirmaður er gerandi þá er mikilvægt að leita til þess sem er hærra settur. Einnig er möguleiki að leita handleiðslu og aðstoðar hjá stéttarfélaginu.

Í sumum tilfellum getur verið vandséð að aðilum innan vinnustaðarins takist að greiða úr málum og er þá viðeigandi að leitað sé til þjónustuaðila á sviði vinnuverndar, sem starfa að ráðgjöf á sviði öryggis og heilbrigðis á vinnustöðum. Hlutverk þeirra er meðal annars að aðstoða atvinnurekandann við að greina þær aðstæður í vinnuumhverfinu sem geta haft neikvæð áhrif á líðan, heilsufar og öryggi starfsfólks, forgangsraða eftir vægi áhættu og leiðbeina um val á lausnum til úrbóta.

Þjónustuaðilar, sem hafa fengið viðurkenningu Vinnueftirlitsins á sviði öryggis og heilbrigðis á vinnustöðum, hafa sérþekkingu á heilbrigðissviði, í félagsvísindum á tæknisviði eða öðrum sambærilegum sérsviðum. Þeir eiga að vera færir um að meta og koma með tillögur til úrbóta um hættur eða óþægindi vegna eðlisfræðilegra, efnafræðilegra, líffræðilegra, vistfræðilegra, líkamlegra og sálfélagslegra þátta í vinnuumhverfinu.

Vinnuverndarvikan, október 2015

Yfirskrift Vinnuverndarvikunnar, þann 19.-23. október næstkomandi er „Góð vinnuvernd vinnur á streitu“. Ráðstefnan, sem haldin verður í Gullteigi á Grand Hótel Reykjavík er öllum opin og aðgangur ókeypis.

Undirritaður vill hvetja fólk til nota tækifærið og sækja ráðstefnuna til að kynna sér úrræði gegn streituvanda á vinnustöðum. Nánari kynningu á markmiðum og efni ráðstefnunnar er að finna á vefsíðu Vinnueftirlitsins. Þess ber jafnframt að geta að bein útsending verður frá ráðstefnunni á vefsíðu Vinnueftirlitsins.